Wereld Droom

  Onze Jacky heeft als koosnaam Gekkie. Niet alleen omdat het rijmt, maar ook omdat hij anders is. Op zijn snuit heeft hij een vlek, hij praat de hele dag door tegen je en hij kan tricks uithalen die geen enkele andere kat kan. Maar wat is eigenlijk “gek”? In de filosofieles (buiten in de natuur dit keer) voor ouder en kind gingen we dat onderzoeken. En aan het eind waren we allemaal een stukje gekker geworden… Een platte steen en een ronde steen Is het zo dat alleen de gek weet hoe het werkelijk zit? Met deze vraag ging een van de kinderen met een ouder op pad. Al wandelend door de natuur, tijdens de afsluiting van het filosofieseizoen. Na 15 minuten kwamen ze terug. Ouder en kind hadden samen al wandelend gefilosofeerd over de vraag of alleen een gek weet hoe het werkelijk zit. En hadden hun antwoord in de natuur gevonden: een platte steen en een ronde steen. Ze waren daarop gekomen via Galileo Galilei die ervan overtuigd was dat de aarde rond was. Hij werd voor gek verklaard...

  “Aah, eindelijk eens niet filosoferen in dat muffe lokaal, maar lekker buiten…”, verzuchtte hij, terwijl we met elkaar op (een filosofisch) pad gingen. Terwijl ze zich eerst nog afvroegen over hoeveel kauwgomballen je voor 50 cent kunt kopen (ja, hij had de weddenschap gewonnen!), veranderden de gespreksonderwerpen al snel. “Kijk, daar rent een haas weg.” “Ha, heb jij die vogel daar voor ons neergezet, Angela, Hij zit zo stil. Past goed bij de vorige les over ‘het is niet wat het lijkt” Terwijl ze vooruit renden, stonden ze opeens stil: een libelle. “Die is echt heel bijzonder”. “Welnee”, zei de ander. En zo kwamen we al pratend op de plek van bestemming. Terugverlangen Waar we de laatste grote stroming uit de Westerse filosofie vooral gingen ervaren: De Romantiek. De periode (vanaf 1800), die volgde op de Verlichting waarin men ging terugverlangen naar lang vervlogen tijden. Maar ook naar verre culturen, de mystiek en de duistere kant van het bestaan. De romantici vertoonden...

  “Miauw” Ook al kun je katten niet verstaan, je kunt ze soms wel begrijpen. Dit keer is de “miauw” van Mia de poes wel duidelijk. Ze wil niet naar binnen, ook geen eten, geen aandacht. Nee, ze heeft gejaagd en komt ons “een cadeautje” brengen. Het arme kuikentje leeft nog. Het probeert te ontkomen, maar Mia port met haar pootje. Het beestje wordt gemasseerd, omgerold, gedold. En iedere keer als ik wil ingrijpen, rent Mia weg met het levende kuikentje aan zijn nekvelletje in haar bek. Ze sleept hem de hele tuin door. En broer Jack kijkt toe. Opeens vind ik mijn Mia niet zo lief meer. Het is een echte jager, een hele goede. De volgende dag komt ze met een mereltje thuis en later vind ik in de tuin de resten van een houtduif. “Moet ik ingrijpen in de natuur?”, is de vraag die ik stel aan de kinderen tijdens de filosofieles, nadat ik het verhaal van Mia had verteld. Ben ik eigenlijk wel een kinderfilosoof? Toen ik jaren geleden begon met kinderfilosofie, vroeg ik mezelf na afloop al...

  “Oke, eens kijken, zou jij je trui even uit willen trekken?” Verbaasd keek hij me aan. “Nou goed dan, ik heb het toch warm van het fietsen en er zit nog een t-shirt onder.” Ik bekeek het labeltje van de trui en ontdekte dat het gemaakt was in Bangladesh. “He, eens kijken waar mijn trui vandaan komt…” En zo gingen ook de andere kinderen op zoek naar de herkomst van hun trui. China, Mauritius. Maar geen Nederland. Het bracht ons bij het onderwerp van deze filosofieles: rechten van de mens (en van het kind!). Vrijheid van meningsuiting Was het niet de Franse filosoof Voltaire die aan de wieg had gestaan van het recht op vrijheid van meningsuiting. Met elkaar gingen we ontdekken in hoeverre we het eens waren met de stelling: Ik heb het recht om te zeggen wat ik denk. Wat is eigenlijk “recht hebben”? En bedoel je met “zeggen” ook “schrijven”? En als we het over denken hebben… gaat het dan om feiten, meningen of overtuigingen? Er ontstonden twee kampen: de kinderen die het er volle...

  “Oh nee…. juf, juffie… allemaal water!” Het was maandagochtend 10 uur en ik zat gezellig met een groep kleuters rondom een tafel. De bakjes met gesneden fruit en sneetjes brood stonden voor ons en natuurlijk ook hun vrolijk gekleurde drinkbekers, met daarop afbeeldingen van prinsessen en supermannen. En ja hoor, er was weer eens beker omgegaan. Dat gebeurde regelmatig. Maar dit keer reageerde ik niet door automatisch een dweil te pakken. Ik deed niets. Helemaal niets. Er werden dijken gebouwd van broodkosten “En toen?” De kinderen van de filosofiegroep waren nieuwsgierig, ze wilden weten hoe dit verhaal af zou lopen en zagen het al voor zich.   “Nou, niets dus!” En ik ging verder: “Nadat ze me eerst een paar seconden verwachtingsvol hadden aangekeken, zette de kleuter zijn beker weer overeind. Nu kon er niet nog meer water stromen. Een ander haalde een broodkorst uit zijn mond en legde die op tafel om het water tegen te houden. Er werden nog meer “dijken” gebouwd. En ze wa...

  “Kijk, ik heb chocolade-eitjes voor ons meegenomen…”, en hij legde de eitjes op tafel. Nog niet alle kinderen waren binnen, maar we besloten alvast ons eitje te proeven. In een onbewaakt ogenblik pakte ik de resterende eitjes en stopte ze in mijn broekzak. Er lagen alleen nog wat zilverpapiertjes. Ook de andere kinderen kwamen nu binnen. Ze keken naar de plek waar de eitjes hadden gelegen en vervolgens naar mij. Ik keek schuldbewust en schoof de papiertjes met mijn hand onder een velletje papier op tafel. “He Angela, heb jij nou de eitjes opgegeten, nee toch?”. Dit konden ze zich niet voorstellen. Ik veranderde mijn gezicht in een grijns: “I APRIL!!!” De les kon beginnen. Maar ben je dan alleen? “Wat kun je alleen samen doen, en niet alleen?”, was de startvraag in deze les. “Voetballen, tennissen, basketballen, honkballen”, somde iemand met gemak op. “Nou, als ik een bal pak en een rondje ga dribbelen en vervolgens een schot geef op de schuur van de buurman, dan ben ik toch...

  “Het lijkt hier wel een dierentuin...”, De leerkracht kwam glimlachend   de klas van groep 6 binnen. De kinderen stonden op deze donderdagmiddag inmiddels al verzameld rondom mijn uitstalling van de knuffeldieren. Een pinguin, een hond, een papegaai, een struisvogel, een leeuw, een babyleeuwtje. Gemoedelijk zaten ze naast elkaar op tafel, voor in de klas. Op het digibord, stond er al een filmpje klaar. Over baby-olifant Mook die in Artis was geboren en een bad nam. “Kijk, hij vindt het leuk, hij is gewoon aan het spelen”, riep iemand vertederd. “Hebbes”, dacht ik. En de les kon beginnen. Hoe weet je dat zo zeker? “Hoe weet jij zo zeker, dat dit olifantje het leuk vindt in bad, heeft hij je dat verteld?” Er gingen heel wat vingers de lucht in. “Ik zag dat hij zijn mondhoeken omhoog trok…” “Ja, dat doet mijn hond ook wel eens, maar dan vindt hij het niet leuk.” “Tuurlijk vond hij het leuk, hij bleef er toch in. En zelfs toen hij er even uitging, stapte hij erna toch weer t...

  “Zou je misschien een filosofieles over de natuur willen geven?”, vroeg de leerkracht van groep 4. “De kinderen zijn daar altijd erg mee bezig.” Ik las het bericht op mijn telefoon, waarna mijn blik viel op de basilicumplant in de vensterbank. Zijn bladeren hingen slap, er kwamen al wat bruine plekjes in. Vanavond dan maar pesto maken? Maar nee, deze plant kreeg de hoofdrol in de filosofieles: Kunnen planten pijn voelen? 100% waar? “Dus u bent een kinderfilosoof?” De kinderen kwamen schuifelend binnen. Ze wisten al dat ze filosofieles zouden krijgen, maar wat het precies inhield wisten ze niet. Mooi! Na een korte introductie, vroeg ik een vrijwilliger voor een experiment. Er gingen heel wat vingers de lucht in. En uiteindelijk mocht er 1 kind naar de gang. Om de basilicumplant te onderzoeken. De bijbehorende opdracht was: onderzoek de plant zo goed mogelijk met al je zintuigen. En kom straks terug om ons iets te vertellen over de plant waarvan je 100% zeker weet dat het waar ...

  “In veel spreekwoorden en gezegden zitten waarheden verpakt…”, begon ik de eerste filosofieles van het nieuwe jaar. Een speciale les, want dit keer mochten de ouders ook mee doen. En dat was niet voor niets. Vlak voor de kerst had ik een workshop creatief schrijven gevolgd bij het Centrum voor Kinderfilosofie, onder leiding van schrijfster en docente Heidi Koren. Zij had filosofie gekoppeld aan voornemens voor het nieuwe jaar. En dat verpakt in een creatieve schrijfopdracht: gedichten maken. Dat leek ons ook wel wat. Het begin van een boek “Wat is volgens jou het begin?” Voor ons lag de dichtbundel “Betrap me” van Edward van de Vendel. Alle ouders en kinderen waren inmiddels gaan zitten. En gekoppeld aan een ander kind dan die van zichzelf. “Nou simpel, de voorkant, want daar staat alles op: waar het over gaat, de titel, de tekening, de uitgeverij, Dat is gewoon het begin.” Het gesprek kwam op gang. “Voor mij is het begin in het boek, bij het eerste gedicht, dan begint het pa...

  “Kijk, ik heb een nieuwe fiets gekregen.” Vol trots liet hij ons zijn brandweer rode racefiets zien. De anderen keken vol bewondering toe. “Ja kijk, het is voor mijn verjaardag en Sinterklaas hoor, en nu mag ik ook minder vaak mijn schoen zetten, want dan word ik verwend”, voegde hij er voorzichtig aan toe. “Wat een toeval, precies waar we vanavond over gaan filosoferen: cadeaus. Het is immers bijna pakjesavond.” vertelde ik. En tot hun blijdschap zagen ze allemaal ingepakte cadeautjes op tafel liggen. Wat zit er volgens jou in? De les kon beginnen. Welk cadeau is volgens jou het grootste? En de cadeaus werden keurig in volgorde van groot naar klein neergelegd. En welke cadeaus zijn het zwaarst? De cadeaus werden opgetild en wederom op volgorde gelegd. Toen kwam de vraag: welk cadeau is volgens jou het allermooiste? “Ja, hoe kan je dat zien aan de verpakking?”, opperde iemand. Maar een ander wist te vertellen dat als het mooi was ingepakt er ook wel een mooi cadeau in moest zit...

  “Ik mag pas van tafel als iedereen klaar is.” “Waattttt, wij eten ook vaak op de bank hoor, voor de televisie. Maar waar ik echt niet tegen kan als er dan iemand aan het schrokken is.” “Klopt. En ik moet thuis ook met mes en vork eten, niet met mijn handen.” “Als ik dan klaar ben, moet ik mijn mes en vork schuin op mijn bord neerleggen, kijk zo.” Wat hebben tafelmanieren met filosofie te maken? Het was woensdagavond, de kinderen hadden al gegeten voordat ze naar de filosofieclub zouden komen. En ik had toch besloten om de tafel sfeervol te dekken: wijnrood satijnen tafelkleed, wit servies, opgepoetst bestek en een kaarsje in het midden. Verbaasd druppelden de kinderen binnen. “Vandaag gaan we het over tafelmanieren hebben.”, kondigde ik aan. En zo begonnen we eerst maar eens te inventariseren welke regels er bij ieder thuis allemaal golden. “Maar, wat hebben tafelmanieren met filosofie te maken?” Eten is net zo lekker, wanneer je met je handen eet Het antwoord kwam ...

  Doolhof “Oh, zijn jullie al begonnen?”, gehaast kwam hij binnen. “Nee hoor, het is nog geen tijd, maar je hebt eigenlijk wel al het leukste van de les gemist…”, stelde ik hem gerust. “Ja, de juf vertelde dat ze vorige week bij een vriend naar de wc moest en daar in de wc-pot een enorme drol zag liggen. Een verse. En dat ze zich toen afvroeg wat ze daarmee moest doen.” En daarna goed de handen wassen “Wat zou jij doen?”, vroeg ik aan de jongen die inmiddels was gaan zitten. “Gewoon doortrekken?”, antwoordde hij. “Ja, dat had ik al drie keer geprobeerd, maar hij bleef liggen.” Met elkaar gingen ze allemaal oplossingen verzinnen. Alle scenario’s werden doorgesproken, maar mijn vriend attenderen op de drol in zijn wc zouden ze echt niet doen. En de drol laten liggen ook niet. Dan zou iemand denken dat hij van hem was. Er zat niets anders op dan met de achterkant van de wc-borstel de drol aan de kant te schuiven. En daarna goed de handen te wassen. De grote vragen van Kant “Wat he...

 “Een tijdkrabber , ook wel een tijdschraper of time-scratcher genoemd, is een term die niet algemeen bekend is in het Nederlands in de context van gereedschap of huishoudelijke artikelen. Het is waarschijnlijk een directe vertaling of een minder gangbare benaming.” Vol verwachting keken de kinderen over mijn schouder mee in mijn mobiele telefoon. Een van hen had vandaag de tijdkrabber tijdens de filosofieles uitgevonden en dit was het moment om Google Gemini op de proef te stellen. Zou hij weten wat het was? Wieowie? De les was al een dag eerder begonnen. Met een raadsel. Ik had de ouders een appje gestuurd: “In deze les gaan we het hebben over een filosoof die in 1452 is geboren in Italie. Hij was niet alleen filosoof, maar ook schilder en uitvinder en is ook nu nog heeeeeel bekend. Wieowie?” Binnen no time kwamen de antwoorden binnen. “Ja natuurlijk, Angela, met deze combinatie kan het gewoon alleen maar Leonardo da Vinci zijn.” De alleskunner, de homo unversalis. Uitvinde...

“Juf, Ik kan testen of jij een engel of een duivel bent.” Daar stond hij voor me, de kleinste jongen uit de klas. Een paar uur eerder had ik met hem kennis gemaakt. Hij vertelde dat hij snel boos werd en dan uit elkaar knalde. “Ooh, boosheid is best gezond hoor. Tenzij je jezelf of een ander er pijn mee doet, of iets kapot maakt.” Verwonderd had hij me aan gekeken en tijdens de les hadden we ook een aantal keer oogcontact gehad. En nu kwam hij met zijn experiment. We stonden op het bijna verlaten schoolplein, de andere kinderen waren al opgehaald door (groot)ouders of zaten aan de rijstwafels bij de bso. Maar hij niet. Verwachtingsvol keek hij me aan. Dat wist ik al lang “Maar wat deed je toen?”, vroegen de kinderen van de filosofieclub een dag later. Ik vertelde over de test die mij werd afgenomen door deze jongeman. Dat ik moest vertellen welke vinger ik het meest voelde en dat ik mijn armen naar links en rechts moest draaien. En dat hij me naar een paar minuten had aangekeken en...

  “Nou, ik ben op Vlieland geweest…” “En wij hebben met de boot gevaren.” De gesprekken over de afgelopen vakanties kwamen lekker op gang tijdens de filosofieles. Een ding was zeker: ze hadden genoten. Ik besloot te vertellen over mijn “vakantie”, waarin ik dagenlang had gehuild. De gesprekken verstomden en ze luisterden aandachtig naar wat ik te vertellen had. Terwijl ik de tekening van Saartje met haar kwispelstaartje tevoorschijn haalde. Het staartje in de tekening kon echt kwispelen en dat was dan ook de levensles die we van Saar hadden gekregen: wat er ook gebeurt, je blijft met je staartje kwispelen. "Ik zit liever in de zon" Ook in de filosofie bleken veel levenslessen te vinden: levenskunst wordt het ook wel genoemd. Vandaag kwamen er drie stromingen aan de orde uit de Griekse oudheid: de cynisten, de stoicijnen en de epicursten. Ik las voor uit het boek “De Wereld van Sofie”, dat al jaren centraal staat bij deze filosofielessen en gaf wat voorbeelden te verduidel...

  “Nou, eigenlijk heel simpel… kunst hangt in een museum. En er komt geen muziek uit de schilderijen, dus muziek is geen kunst.” Triomfantelijk keek hij om zich heen. Een drogredenering, dacht ik, en echt een hele mooie. Maar zijn argument werd snel onder uitgehaald door een klasgenoot: “Kunst hangt echt niet alleen in een museum he, op straat is er ook kunst, een beeld of zo. En eigenlijk is een foto van een mooie bloem ook kunst, toch?” Het gesprek kwam lekker op gang, maar was 10 minuten daarvoor in stilte begonnen. De lentewals van Chopin Luid pratend waren ze het lokaal van de flex-klas binnengekomen. De leerkracht vertelde dat er een invaller voor de groep stond en dat betekent meestal dat het wat onrustiger is. Dat konden de kinderen wel beamen. Ik besloot mijn lesprogramma om te gooien en eerst maar eens rustig te gaan luisteren naar klassieke muziek, de lente wals van Chopin. Op het digiboard werd de muziek gestart, op de achtergrond zagen ze een afbeelding van een blo...

  “Peace is something to cherish. But you must be careful with it. If you don’t, pretty soon there won’t be anyone to make peace with.” (Lori, 11 jaar) De kinderen waren vredig aan het tekenen in de filosofieles. Voorafgaand hadden we onze ogen even gesloten, terwijl ons hoofd rustte op tafel “Wat betekent vrede voor jou?”, was de vraag ter overdenking. En… “Hoe ziet vrede er volgens jou uit?” En bij de laatste vraag hoorde ik zelfs even iemand ontspannen zuchten: “Hoe voelt vrede eigenlijk?” Ben jij goed, dan hoor je bij mij De filosofieles was een stuk minder vredig begonnen. Ik had het spel Stratego meegenomen, al jaren favoriet bij de kinderen van deze leeftijd. En ja hoor, toen ze binnenkwamen hoorde ik al wat vreugdekreetjes. De teams werden zorgvuldig samengesteld: “Ben jij goed in Stratego? Dan hoor je bij mij.” Maar toen bleek dat dit spel toch anders was, dan ze gewend waren, ontstond er onrust. “Ja, maar hoe weet ik dan wie de maarschalk is als hij geen nummer heef...

  “Zou je met de filosofieles misschien aan kunnen sluiten bij het IPC-thema?”, was de vraag van de school. En ze vertelde enthousiast over het vakoverstijgende thema “Wat als het jou overkomt?”. De klas was al naar het Anne Frankhuis geweest, ze hadden het gehad over oorlogen, overstromingen en in het atelier hadden ze prachtige gedenkstenen gemaakt. Het “iets overkomen” zonder dat je er zelf eigenlijk iets aan kan doen, was al van alle kanten belicht. Of toch niet? Er kan je toch ook iets leuks overkomen? Aan de telefoon had ik collega Max. Hij zou deze dag de lessen verzorgen en had een strak lesplan gemaakt, dat we nog even gingen voor bespreken. Halverwege kreeg ik een ingeving… “Er kan je toch ook iets leuks overkomen? Een bijzondere ontmoeting, een klein wonder, de loterij winnen.” Aan de andere kant van de lijn bleef het stil. “Nou”, zei Max, “Dan heb ik in ieder geval een anekdote om de les mee te beginnen…” Een ongeluk bij geluk En hij vertelde dat hij jaren geled...

  “Geloof jij in het lot? Dat je gelooft, dat alles wat er gebeurt, voorbestemd is?” Het was woensdagavond en de filosofieclub was present. Voor ons op tafel stond een grote kristallen bol. Daaromheen had ik allerlei tarot-kaarten neergelegd. De kaarten werden met aandacht bekeken, zo ook de glazen bol. Er kwamen wat verhalen bij de kinderen los, over bijgeloof: vrijdag de 13 e , de zwarte kat die de weg oversteekt, dat onder een ladder doorlopen echt tot ongeluk zou leiden. Maar ook over waarzeggers en sterrenkijkers en sterrenbeelden. Wat zou daar allemaal van waar zijn? De Grieken vroegen het orakel om raad “De Grieken geloofden dat het beroemde orakel van Delphi de mensen kon vertellen wat hun lot was. De orakelgod was Apollo en hij sprak via de priesteres Pythia, die op een kruk boven een kloof in de aarde zat. Uit deze kloof kwamen dampen naar boven, waardoor Pythia duizelig werd.” En ik deed alsof ik Pythia was en de dampen had opgeschoven. Verwonderd keken ze toe. ...