Kunnen we dieren begrijpen, als we ze niet verstaan?

 


“Het lijkt hier wel een dierentuin...”, De leerkracht kwam glimlachend  de klas van groep 6 binnen. De kinderen stonden op deze donderdagmiddag inmiddels al verzameld rondom mijn uitstalling van de knuffeldieren. Een pinguin, een hond, een papegaai, een struisvogel, een leeuw, een babyleeuwtje. Gemoedelijk zaten ze naast elkaar op tafel, voor in de klas. Op het digibord, stond er al een filmpje klaar. Over baby-olifant Mook die in Artis was geboren en een bad nam. “Kijk, hij vindt het leuk, hij is gewoon aan het spelen”, riep iemand vertederd. “Hebbes”, dacht ik. En de les kon beginnen.

Hoe weet je dat zo zeker?

“Hoe weet jij zo zeker, dat dit olifantje het leuk vindt in bad, heeft hij je dat verteld?” Er gingen heel wat vingers de lucht in. “Ik zag dat hij zijn mondhoeken omhoog trok…” “Ja, dat doet mijn hond ook wel eens, maar dan vindt hij het niet leuk.” “Tuurlijk vond hij het leuk, hij bleef er toch in. En zelfs toen hij er even uitging, stapte hij erna toch weer terug. Dat doe je niet als je het niet leuk vindt.” “En weet je, ik vond het vroeger ook heel leuk in bad. Gewoon in de tuin achter ons huis, dan vindt hij het vast ook leuk.” De argumenten vlogen me om de oren. Het werd tijd voor de centrale filosofische vraag: Kunnen we dieren begrijpen, als we ze niet verstaan? Er werd diep nagedacht.

Dieren spreken, maar kunnen wij het herkennen?

Veel filosofen hebben zich intensief bezig gehouden met de vraag hoe dieren communiceren en wat dat betekent voor mens-dier relaties. Zo was daar de filosoof Aristoteles die de dieren en hun vormen van expressie in kaart bracht. Hij zag dieren als wezens die kunnen waarnemen, maar niet beschikken over de menselijke reden. De filosoof Donna Harraway ziet de communicatie tussen mens en dier als een relationeel proces. Ons huisdier kunnen we al beter begrijpen dan het olifantje in Artis, omdat we ermee samenleven. En dan was daar nog de filosoof Jacques Derrida. Hij wist onder andere dat dieren  “spreken” op manieren die wij moeten leren herkennen. Hun blik, gedrag en reacties zijn vormen van betekenisgeving.

Een voorbeeld, dicht bij huis

Het werd tijd voor een voorbeeld, dicht bij huis. Kitten Jack woonde een paar weken bij ons in huis. Op een ochtend probeerde hij mij iets duidelijk te maken. Ik moest met hem mee naar de kattenbak. Vanaf dat moment stond ik iedere ochtend in mijn pyjama naast de kattenbak te wachten totdat Jack zijn plas had gedaan. En dat duurde best lang. Na een paar dagen trok mijn aandacht naar de kattenbak. Ik deed het licht aan en zag opeens dat er bloed in zat. Dit is dus wat hij mij probeerde duidelijk te maken. Het duurde alleen even voordat ik het begreep. Op naar de dierenarts. Jack bleek blaasontsteking te hebben.

Kijk, ze vinden het nog leuk ook

Terug naar het klaslokaal. De kinderen mochten tot slot een knuffeldier gaan onderzoeken, met de onderzoeksvraag: “Wat is er 100% waar aan dit knuffeldier?” Het werd een “battle”, waarbij vele waarheden toch niet helemaal waar bleken te zijn. Een oefening in kritisch denken en argumenteren. “Kijk, ze vinden het nog leuk ook, ze zijn gewoon aan het spelen!”


Meer informatie

Donna Haraway - Wikipedia

Aristoteles - Wikipedia

Jacques Derrida - Wikipedia


Met dank aan

De kinderen van groep 6 OBS De Havenrakkers, Broek in Waterland


Reacties

Een reactie posten

Populaire posts van deze blog

Google, wat is een tijdkrabber?

Afbeelding
 “Een tijdkrabber , ook wel een tijdschraper of time-scratcher genoemd, is een term die niet algemeen bekend is in het Nederlands in de context van gereedschap of huishoudelijke artikelen. Het is waarschijnlijk een directe vertaling of een minder gangbare benaming.” Vol verwachting keken de kinderen over mijn schouder mee in mijn mobiele telefoon. Een van hen had vandaag de tijdkrabber tijdens de filosofieles uitgevonden en dit was het moment om Google Gemini op de proef te stellen. Zou hij weten wat het was? Wieowie? De les was al een dag eerder begonnen. Met een raadsel. Ik had de ouders een appje gestuurd: “In deze les gaan we het hebben over een filosoof die in 1452 is geboren in Italie. Hij was niet alleen filosoof, maar ook schilder en uitvinder en is ook nu nog heeeeeel bekend. Wieowie?” Binnen no time kwamen de antwoorden binnen. “Ja natuurlijk, Angela, met deze combinatie kan het gewoon alleen maar Leonardo da Vinci zijn.” De alleskunner, de homo unversalis. Uitvinde...
Meer lezen

Bezint eer ge begint

Afbeelding
  “In veel spreekwoorden en gezegden zitten waarheden verpakt…”, begon ik de eerste filosofieles van het nieuwe jaar. Een speciale les, want dit keer mochten de ouders ook mee doen. En dat was niet voor niets. Vlak voor de kerst had ik een workshop creatief schrijven gevolgd bij het Centrum voor Kinderfilosofie, onder leiding van schrijfster en docente Heidi Koren. Zij had filosofie gekoppeld aan voornemens voor het nieuwe jaar. En dat verpakt in een creatieve schrijfopdracht: gedichten maken. Dat leek ons ook wel wat. Het begin van een boek “Wat is volgens jou het begin?” Voor ons lag de dichtbundel “Betrap me” van Edward van de Vendel. Alle ouders en kinderen waren inmiddels gaan zitten. En gekoppeld aan een ander kind dan die van zichzelf. “Nou simpel, de voorkant, want daar staat alles op: waar het over gaat, de titel, de tekening, de uitgeverij, Dat is gewoon het begin.” Het gesprek kwam op gang. “Voor mij is het begin in het boek, bij het eerste gedicht, dan begint het pa...
Meer lezen

Scheten laat je niet aan tafel

Afbeelding
  “Ik mag pas van tafel als iedereen klaar is.” “Waattttt, wij eten ook vaak op de bank hoor, voor de televisie. Maar waar ik echt niet tegen kan als er dan iemand aan het schrokken is.” “Klopt. En ik moet thuis ook met mes en vork eten, niet met mijn handen.” “Als ik dan klaar ben, moet ik mijn mes en vork schuin op mijn bord neerleggen, kijk zo.” Wat hebben tafelmanieren met filosofie te maken? Het was woensdagavond, de kinderen hadden al gegeten voordat ze naar de filosofieclub zouden komen. En ik had toch besloten om de tafel sfeervol te dekken: wijnrood satijnen tafelkleed, wit servies, opgepoetst bestek en een kaarsje in het midden. Verbaasd druppelden de kinderen binnen. “Vandaag gaan we het over tafelmanieren hebben.”, kondigde ik aan. En zo begonnen we eerst maar eens te inventariseren welke regels er bij ieder thuis allemaal golden. “Maar, wat hebben tafelmanieren met filosofie te maken?” Eten is net zo lekker, wanneer je met je handen eet Het antwoord kwam ...
Meer lezen