Kunnen planten pijn voelen?
“Zou je misschien een filosofieles over de natuur willen
geven?”, vroeg de leerkracht van groep 4. “De kinderen zijn daar altijd erg mee
bezig.” Ik las het bericht op mijn telefoon, waarna mijn blik viel op de basilicumplant
in de vensterbank. Zijn bladeren hingen slap, er kwamen al wat bruine plekjes
in. Vanavond dan maar pesto maken? Maar nee, deze plant kreeg de hoofdrol in de
filosofieles: Kunnen planten pijn voelen?
100% waar?
“Dus u bent een kinderfilosoof?” De kinderen kwamen
schuifelend binnen. Ze wisten al dat ze filosofieles zouden krijgen, maar wat
het precies inhield wisten ze niet. Mooi! Na een korte introductie, vroeg ik
een vrijwilliger voor een experiment. Er gingen heel wat vingers de lucht in.
En uiteindelijk mocht er 1 kind naar de gang. Om de basilicumplant te
onderzoeken. De bijbehorende opdracht was: onderzoek de plant zo goed mogelijk
met al je zintuigen. En kom straks terug om ons iets te vertellen over de plant
waarvan je 100% zeker weet dat het waar is. Vol verwachting bleef de klas
achter. Ik keek door het raam naar de gang en deed een live-verslag. “De
bladeren worden nu besnuffeld, de aarde wordt uit het potje gehaald, er wordt
een blaadje bestudeerd, en oh… er wordt een blaadje in de mond gestopt.” Na 5
minuten kwam het verlossende bericht: “Deze plant heeft blaadjes”. En er werd
uitgebreid beschreven wat de vorm van de blaadjes waren, dat niet alle blaadjes
hetzelfde waren en dat er zelfs al bruine blaadjes tussen zaten.
Een plant leeft, en heeft dus pijn
De klas was een en al aandacht. Tijd voor een volgende
opdracht: kunnen planten pijn voelen? “Ja natuurlijk, een plant leeft, heeft
water nodig en voeding uit de aarde. En ik leef ook. Ik heb wel eens pijn. Dus
de plant ook.” “Dus het feit dat jij en de plant de overeenkomst hebben dat
jullie leven, is een argument dat als jij pijn voelt, de plant dat ook
voelt?” “Zou er iets kunnen zijn, dat wel leeft, maar geen pijn voelt?” Er werd
diep nagedacht. “Nou, ik denk eigenlijk dat een plant helemaal geen pijn voelt,
want hij kan het niet vertellen, toch? Hij kan niet “au” zeggen?” En weer werd
de vergelijking gemaakt met een levend mens. Dus als een mens niet kan
vertellen dat hij pijn heeft, dan heeft hij het ook niet? En is het wel zo dat
een plant het niet kan vertellen? “Nee, niet in mensentaal”, bracht iemand in. “Maar
je kan het wel zien. Als zijn bladeren slap gaan hangen, of ze zien er niet
meer fris groen uit.” “Ja, en dat is ook zo bij een mens. Je kunt eigenlijk ook
zien als hij zich niet lekker voelt…” En hij liet zien hoe dat werkte met
lichaamstaal. De schouders hangend naar beneden, een frons in het voorhoofd.
Een nieuwe held: Jacob Abbott
“Ik heb een nieuwe held!”, begon filosoof Pieter Mostert
zijn workshop een paar dagen later op De Dag van de Kinderfilosofie. Op het
programma stond dat hij een introductie zou geven over Matthew Lipman, de
grondlegger van de kinderfilosofie in de Verenigde Staten. Maar nee, Lipman,
bleek een voorganger te hebben: Jacob Abbott. En gedurende de workshop groeide
ook mijn belangstelling voor deze man. Ik herkende zijn benadering van
filosoferen met kinderen: dichtbij de beleving van de kinderen blijven, je
verwonderen over de kleine dingen om je heen en door de ogen van kinderen
kijken. Maar vooral ook: vragen stellen, geen antwoorden geven. Hij had ruim
180 boeken geschreven, waarvan de Rollo-reeks door heel veel Amerikaanse
kinderen was voorgelezen. Hij combineerde amusement met diepgaande vragen. Bij
thuiskomst ging mijn zoektocht verder. Eerst maar eens op Wikipedia. Waar ik
het volgende citaat vond, uit het voorwoord van zijn boek Bruno:
“The books, though called story books, are not intended to
be works of amusement merely to those who may receive them, but of substantial
instruction. The successive volumes will comprise a great variety, both in
respect to the subjects which they treat, and to the form and manner in which
the subjects will be presented; but the end and aim of all will be to impart
useful knowledge, to develop the thinking and reasoning powers, to teach a
correct and discriminating use of language, to present models of good conduct
for imitation, and bad examples to be shunned, to explain and enforce the
highest principles of moral duty, and, above all, to awaken and cherish the
spirit of humble and unobtrusive, but heartfelt piety.[7”
Pesto op het menu
Terug naar het klaslokaal. De basilicumplant stond nog
steeds op tafel. “Als een plant pijn kan voelen, mogen we hem dan wel opeten? Mag
ik eigenlijk wel vanavond pesto maken, van deze plant?” Er gingen heel wat vingers
de lucht in. “Ja natuurlijk, wat moet je anders eten?” “En trouwens, hij is
hiervoor geteeld door de mens. En zal toch niet lang verder kunnen leven. Toch?”
Maar er waren ook wat twijfelaars. “Je mag een plant toch geen pijn doen? Je
plukt toch ook niet zomaar een bloemetje uit de tuin? Je gaat toch ook niet
stampen op een tulp die net zijn kopje boven de grond uitsteekt?” Genoeg
voedsel om verder over na te denken. Bij mij stond er ’s avonds pasta pesto op
het menu.
Meer informatie
Met dank aan
Groep 4 - Basisschool De Havenrakkers - Broek in Waterland
Reacties
Een reactie posten