Wereld Droom

  “Nou, eigenlijk heel simpel… kunst hangt in een museum. En er komt geen muziek uit de schilderijen, dus muziek is geen kunst.” Triomfantelijk keek hij om zich heen. Een drogredenering, dacht ik, en echt een hele mooie. Maar zijn argument werd snel onder uitgehaald door een klasgenoot: “Kunst hangt echt niet alleen in een museum he, op straat is er ook kunst, een beeld of zo. En eigenlijk is een foto van een mooie bloem ook kunst, toch?” Het gesprek kwam lekker op gang, maar was 10 minuten daarvoor in stilte begonnen. De lentewals van Chopin Luid pratend waren ze het lokaal van de flex-klas binnengekomen. De leerkracht vertelde dat er een invaller voor de groep stond en dat betekent meestal dat het wat onrustiger is. Dat konden de kinderen wel beamen. Ik besloot mijn lesprogramma om te gooien en eerst maar eens rustig te gaan luisteren naar klassieke muziek, de lente wals van Chopin. Op het digiboard werd de muziek gestart, op de achtergrond zagen ze een afbeelding van een blo...

  “Peace is something to cherish. But you must be careful with it. If you don’t, pretty soon there won’t be anyone to make peace with.” (Lori, 11 jaar) De kinderen waren vredig aan het tekenen in de filosofieles. Voorafgaand hadden we onze ogen even gesloten, terwijl ons hoofd rustte op tafel “Wat betekent vrede voor jou?”, was de vraag ter overdenking. En… “Hoe ziet vrede er volgens jou uit?” En bij de laatste vraag hoorde ik zelfs even iemand ontspannen zuchten: “Hoe voelt vrede eigenlijk?” Ben jij goed, dan hoor je bij mij De filosofieles was een stuk minder vredig begonnen. Ik had het spel Stratego meegenomen, al jaren favoriet bij de kinderen van deze leeftijd. En ja hoor, toen ze binnenkwamen hoorde ik al wat vreugdekreetjes. De teams werden zorgvuldig samengesteld: “Ben jij goed in Stratego? Dan hoor je bij mij.” Maar toen bleek dat dit spel toch anders was, dan ze gewend waren, ontstond er onrust. “Ja, maar hoe weet ik dan wie de maarschalk is als hij geen nummer heef...

  “Zou je met de filosofieles misschien aan kunnen sluiten bij het IPC-thema?”, was de vraag van de school. En ze vertelde enthousiast over het vakoverstijgende thema “Wat als het jou overkomt?”. De klas was al naar het Anne Frankhuis geweest, ze hadden het gehad over oorlogen, overstromingen en in het atelier hadden ze prachtige gedenkstenen gemaakt. Het “iets overkomen” zonder dat je er zelf eigenlijk iets aan kan doen, was al van alle kanten belicht. Of toch niet? Er kan je toch ook iets leuks overkomen? Aan de telefoon had ik collega Max. Hij zou deze dag de lessen verzorgen en had een strak lesplan gemaakt, dat we nog even gingen voor bespreken. Halverwege kreeg ik een ingeving… “Er kan je toch ook iets leuks overkomen? Een bijzondere ontmoeting, een klein wonder, de loterij winnen.” Aan de andere kant van de lijn bleef het stil. “Nou”, zei Max, “Dan heb ik in ieder geval een anekdote om de les mee te beginnen…” Een ongeluk bij geluk En hij vertelde dat hij jaren geled...

  “Geloof jij in het lot? Dat je gelooft, dat alles wat er gebeurt, voorbestemd is?” Het was woensdagavond en de filosofieclub was present. Voor ons op tafel stond een grote kristallen bol. Daaromheen had ik allerlei tarot-kaarten neergelegd. De kaarten werden met aandacht bekeken, zo ook de glazen bol. Er kwamen wat verhalen bij de kinderen los, over bijgeloof: vrijdag de 13 e , de zwarte kat die de weg oversteekt, dat onder een ladder doorlopen echt tot ongeluk zou leiden. Maar ook over waarzeggers en sterrenkijkers en sterrenbeelden. Wat zou daar allemaal van waar zijn? De Grieken vroegen het orakel om raad “De Grieken geloofden dat het beroemde orakel van Delphi de mensen kon vertellen wat hun lot was. De orakelgod was Apollo en hij sprak via de priesteres Pythia, die op een kruk boven een kloof in de aarde zat. Uit deze kloof kwamen dampen naar boven, waardoor Pythia duizelig werd.” En ik deed alsof ik Pythia was en de dampen had opgeschoven. Verwonderd keken ze toe. ...

  “Ik neem de gele blokjes”, en terwijl hij dat zei griste hij de Lego-blokjes al bij elkaar en schoof het hoopje naar zijn kant van de tafel. “Nou, ik ga een boot maken, maakt eigenlijk niet uit welke kleur.” Verbaasd keek ik op: “Een boot? Dat is ook toevallig, daar gaat vandaag de filosofieles over. Nou ja, eigenlijk een schip. Het schip van Theseus.” Ik besloot de rest van het verhaal nog even te laten rusten, eerst moest er gebouwd worden. Iedereen maakte zijn eigen schip, en het was doodstil. Legoblokjes als atomen En terwijl ik ondertussen ging voorlezen uit het boek “De Wereld van Sofie”, over Democritus en de atoomtheorie, bedachten de kinderen al dat je lego-blokjes eigenlijk ook als atomen kon beschouwen. Er waren best veel overeenkomsten. Dat ze iedere keer een andere vorm konden aannemen, dat ze heel lang mee konden, dat je ermee kon bouwen, en ook weer kon afbreken. Sommige kinderen vertelden dat ze zelfs nog speelden met de lego-blokjes van hun grootvader.  ...

“Stel je voor, je bent ziek.” Dat was voor deze kinderen makkelijk voor te stellen. Er was een griepepidemie en iedereen zat te snotteren en te kuchen. “Je hebt een virus opgelopen, waardoor je ernstig ziek bent”, vervolg ik mijn gedachtenexperiment. “Maar gelukkig heb je de enige vier pillen (van de hele wereld) in je bezit, waarmee je volledig kunt genezen van het virus.” Op tafel leg ik vier mentos-snoepjes neer, die uitgebreid worden bestudeerd. Wat doe je? De juiste handeling In deze filosofieles ging het over “juist handelen”, het utilaterisme. Een ethische stroming die stelt dat een handeling goed is wanneer deze tot zoveel mogelijk geluk leidt. De Engelse filosoof Jeremy Bentham (1748=1832) meende dat de mens wordt gedreven door een verlangen naar genot en een afkeer van pijn. De juiste handeling is daarom de handeling die zoveel mogelijk geluk voor zoveel mogelijk mensen bewerkstelligt, en dus ook zo min mogelijk lijden. Het is in deze tijd bekend geworden rondom het ged...

  “Is het een insect?” “Nee…” “Is het harig?” “Een beetje…” “Is het een zoogdier?” ““Mmmm… ja.” “Leeft het in de dierentuin?” “Soms…” En zo ging het raadspelletje voorafgaand aan deze filosofieles nog even door. Een filosofieles die ging over Aristoteles en de manier waarop hij als bioloog de fysieke wereld in kaart had gebracht. Opeens sprong iemand op van zijn stoel. “Ik weet het, ik weet het. Het is een mens.” Ik knikte, waarop hij vervolgde: “Maar dat is niet eerlijk Angela, een mens is geen dier!” “Oh nee?”, vroeg ik. “Waarom eigenlijk niet?” Diep nadenken Daar moest diep over nagedacht worden. En wij hebben daar een speciale techniek voor: je legt je handen voor je neer op tafel, laat je hoofd er op rusten, wordt heel kalm van binnen   en gaat in gesprek… met jezelf! Wat weet je eigenlijk allemaal van mensen en dieren? Wat zijn de overeenkomsten en wat de verschillen? Welk beeld roept deze vraag bij je op? En welk gevoel? Het werd heel stil in de ruimte, ik hoorde de...